Smilax aspera, αρκουδόβατος, Σμίλαξ η τραχεία

Ανήκει στην οικογένεια Liliaceae

                                    Ενας ακόμη αναρριχώμενος αειθαλής θάμνος που βρίσκεται σε ρεματιές της περιοχής του Κουβαρά, ακόμη  και σε απότομα βραχώδη πρανή του λόφου Περατή.

                                          Ο θάμνος αυτός αποτελείται από πολύ ευλύγιστο αγκαθωτό βλαστό, που ανάλογα της συνθήκες ανάπτυξής του μπορεί να επεκταθεί σε δεκάδες μέτρα, να περιπλακεί με άλλα φυτά και θάμνους ή ακόμη να περιελιχθεί  ανάμεσά του.

                                  Οι ρίζες του είναι βαθιές ,μπορεί όμως στα βραχώδη πρανή να εισχωρήσουν σε ρωγμές έστω και με λίγο χώμα .

                                  Ο αγκαθωτός βλαστός αποτελείται ανα διαστήματα από κόμπους, και σε κάθε κόμβο φύεται ένα φύλλο σχήματος περίπου καρδιάς, το οποίο είναι αρκετά μυτερό στην άκρη.

                                                  Στην άκρη του μίσχου του φύλλου βγαίνουν δύο κλωστοειδής έλικες που  δένουν τον τετράγωνο βλαστό του αρκουδόβατου, με άλλα φυτά και θάμνους ,και το στερεώνουν καθύψος .

                                                 Τελικά η όλη διάταξη της συμπεριφοράς ανάπτυξης  του φυτού, μας οδηγούν στο συμπέρασμα  ότι υπάρχη ένας δείκτης εφυίας επιβίωσης, και ανταγωνισμού μέ τά άλλα παραπλήσια.

                                                Τα άνθη του αρκουδόβατου είναι λευκορόδινα και βγαίνουν σε διαφορετικά φυτά είτε αρσενικά είτε θυλυκά, κατα τη διάρκεια του φθινόπωρου.

Και οι καρποί του εντυπωσιακοί σε τσαμπιά κόκκινου χρώματος.

Clematis cirrhosa, Κληματίς η βοστρυχώδης

Ανήκει στην οικογένεια  Ranunculaceae

                             Ενας αειθαλής θάμνος που φύεται στην περιοχή ,σε τοποθεσίες με πυκνή χαμηλή βλάστηση από θάμνους ,και σε ασβεστολιθικά πετρώματα.

                               Συνυπάρχει μαζί με το πουρνάρι και άλλους αγκαθωτούς θάμνους στα απότομα βραχώδη πρανή του λόφου Μπαθίστα , βρίσκεται ακόμη και στα βράχια της κορυφής του,με  430 μέτρα υψόμετρο.

                            Είναι ένα αναρριχώμενο φυτό, και ξεχωρίζει από το λαμπερό  πράσινο χρώμα πού έχουν τα φύλλα του.

                            Αυτά  είναι γυαλιστερά, εμφανίζονται τρία μαζί σε μακρύ μίσχο, παλαμοειδή και στις άκρες των με μικρά σχησίματα.

Ο κορμός του είναι ξυλώδης, στο μεγαλύτερο μήκος αρκετά ευλύγιστος, με βαθιές ρίζες .

Αρχές του χειμώνα σχεδόν είναι το πρώτο φυτό που ανθίζει.

                    Τά άνθη  χρώματος κιτρινόλευκο, με σχήμα καμπανας, πολλά μαζί σαν βότρυς, βλέπουν πάντοτε προς τα κάτω, και βγαίνουν πάντοτε στους βλαστούς του προηγούμενου έτους.

Τα πέταλα τέσσερα μεγάλα σιγμοειδή ,τα σέπαλα πολύ μικρά έως δύο στο μακρύ μίσχο που το κρατούν. Οι στήμονες αρκετοί στη μέση του άνθους .

Με την άνθηση αλλάζει όψη, όχι μόνο ο θάμνος αλλά και η περιοχή, τα άνθη είναι τόσο πολλά που σκεπάζουν τους θάμνους που έχει γίνει η αναρρίχηση.

 Αλλά και στην απάνθηση ο θάμνος είναι εντυπωσιακός , με τις λευκές  μικρές τρίχες που κρέμονται απο αυτόν.

Άλλος ένας θάμνος στολίδι της φύσης της περιοχής.

Juniperus Phoenicea

Ανήκει στην οικογένεια Cupressaceae

Αλλες ονομασίες, Αρκευθος, Γιουνίπερος, ή Θαμνοκυπάρισσο

                              Άλλος ένας θάμνος της περιοχής με ευρεία διάδοση  στον Κουβαρά και στην κορυφή του λόφου Μπαθίστα.

 Εκεί σώζεται μικρό τμήμα του δάσους που υπήρχε, με αγριόκεδρο, υπο μορφή μικρού δένδρου. Το υπόλοιπο δάσος το τελείωσε η πυρκαγιά που είχε πιάσει πρίν δέκα πέντε χρόνια περίπου.

 Τον θάμνο αυτό επίσης τον συναντάμε και στην ανατολική πλευρά του λόφου Περατή στις παρυφές του πευκοδάσους.

                       Συνήθως ο Juniperus  Phoenicea φυτρώνει σε χαμηλά υψόμετρα και παραθαλάσσιες τοποθεσίες, με ξηρό υπόβαθρο και προσηλιακές θέσεις. είτε ως θάμνος , είτε ως μικρό δένδρο έως τρία μέτρα.

                                 Είδος κωνοφόρου με φύλλα βελονοειδή και βαθυ πράσινο χρώμα με σχήμα  του θάμνου περίπου κωνικό.

Τα άνθη μικρά και ανθίζει στα μέσα του χειμώνα ή  αρχές της άνοιξης.

Οι καρποί στρογγυλοί μικροί και χρώματος σκούρο κοκκινωποί.

                           Το ξύλο του άρκευθου είναι πολύ σκληρό και ανθεκτικό στο χρόνο, γιαυτό το χρησιμοποιούσαν στην οικοδομή προπολεμικά ως δοκάρια σε μεσοπατώματα και ορόφους.

                         Ένα άλλο παρόμοιο είδος άρκευθου το  juniperus oxycedrus macrocarpa, το συναντάμε δίπλα στη θάλασσα σε χαμηλό και μικρό λόφο της Χαμολιάς, με μικρή όμως παρουσία.

Οι φωτογραφίες είναι απο ανατολική Αττική Πόρτο Ράφτη

Pinus Halepensis, Το κοινό πεύκο

Ανήκει στην οικογένεια Pinaceae

Γνωστό με την ονομασία χαλέπιος  πεύκη, βρίσκεται στη Κρήτη, Στερεά Ελλάδα, Εύβοια,στα νησιά του Αιγαίου, στη Χαλκιδική, στα νησιά του Ιονίου,σχηματίζοντας δάση. Αναπτύσσεται σε χαμηλό υψόμετρο ,μέχρι 1000 μέτρα.

                                    Προτιμά τίς ξερές και ζεστές περιοχές και τα ασβεστολιθικά  εδάφη που δεν συγκρατούν την υγρασία.

                                     Απο το δένδρο συλλέγεται το ρετσίνι,που προστίθεται στο κρασί για τη δημιουργία της γνωστής ρετσίνας. Η εργασία αυτή ήταν αρκετά διαδεδομένη στίς αρχές του 20ου αιώνα,ειδικά στην Αττική.

                                   Το ξύλο του είναι μέτριας ποιότητας και παλαιότερα χρησιμοποιούνταν για θέρμανση και καύσιμη ύλη στο τζάκι, ευτυχώς σήμερα όχι.
Στην περιοχή του Πόρτο -Ράφτη σώζονται δάση με πεύκη στον Κουβαρά και στον οικισμό του Πολυτεχνείου. Τά δάση αυτά όμορφα χρωματίζουν τίς πλαγιές, και δίνουν μεγάλη οικολογική αξία στη περιοχή, και ο συνδυασμός χρωμάτων θάλασσας και πεύκου (Πράσινου λαδί-μπλέ) είναι μοναδικός.

                                            

                                                      Επίσης μικρές παροικίες υπάρχουν στίς παρυφές του οικισμού Πόρτο ράφτη, σε μέρη εκτός σχεδίου εκεί όπου η φωτιά δεν κατάφερε να το πλήξει από τους οικοπεδοφάγους, και την επέκταση των συνεταιρισμών κατοικίας. Πρίν μερικές δεκάδες χρόνια αρκετά δάση υπήρχαν στον λόφο μεταξύ όρους Μερέντας και σημερινού Ιπποδρόμου, και στον λόφο Αγ. Σπυρίδονα-οικισμό πολυτεχνείου αλλά τα εξαφάνισε η φωτιά. 

                                           Στη σημερινή εποχή σημαντικό είναι η διατήρηση του δάσους στόν Κουβαρά και στη  Χαμολιά. 

Πρέπει να τονιστεί ότι ενθαρυντικό στοιχείο είναι η εθελοντική προσφορά κατοίκων για φύλαξη του δάσους τη καλοκαιρινή περίοδο,παράλληλα με την πυροσβεστική υπηρεσία.

Πιστεύω οτι οι Δήμοι της περιοχής πρέπει να αναλαμβάνουν περισσότερες πρωτοβουλίες σε αυτή την κατεύθυνση.

Το υπόβαθρο ανάπτυξης του  πευκοδάσους είναι τα ασβεστολιθικά πετρώματα της περιοχής.

                                                             Σημαντικό ρόλο όμως στην ανάπτυξη του δάσους αποτελεί και η απαγόρευση βοσκής,γιατί  η βόσκηση καταστρέφει τα νεαρά φυτά . Δυστυχώς στην ταλαίπωρη περιοχή επιτρέπεται, και κυρίως στον Κουβαρά και τον λόφο Μπαθίστα, περιοχές με δάσος και φρυγανότοπους.  Με την υπερβόσκηση σε αυτές τίς περιοχές η βλάστηση είναι καταδικασμένη σε αφανισμό, και τα βράχια  των λόφων θα είναι περισσότερο εμφανή, με συνέπεια την αύξηση της θερμοκρασίας ,τους καλοκαιρινούς μήνες, και περισσότερη διάβρωση τον χειμώνα.

                                Στον λόφο Περατή πάνω απο τον Αγ. Σπυρίδονα-οικισμό Πολυτεχνείου μετά τίς πρόσφατες φωτιές,  ενθαρυντικά είναι τα αποτελέσματα,αναγέννησης του δάσους με τον ίδιο μηχανιασμό. Εχουν βγεί αυτοφυή αρκετά μικρά πεύκα που αν δεν ξαναβάλουν φωτιά σε 20 χρόνια θα συζητάμε πάλι για δάσος στους φρυγανότοπους που έχουν σήμερα διαμορφωθεί.

Στον Κουβαρα σώζεται ένα απο τα καλύτερα και ωραιότερα δάση της Αττικής το οποίο αποτελεί πνεύμονα για τους κατοίκους της Κερατέας.

                                           Επίσης με τους αγροτικούς δρόμους που έχουν διαμορφωθεί μέσα στο δάσος , αποτελούν έναν σημαντικό περιπατικό γεγονός με μεγάλη αξία για ανθρώπους κάθε ηλικίας. Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι με το πευκοδάσος της συγκεκριμένης περιοχής είναι σε λειτουργία μερικούς μήνες τον χειμώνα αρκετά ρέματα, με συνέπεια να υπάρχει αρκετή υδροφορία του υπεδάφους.

                                       Μέσα σε αυτό το δάσος αναπτύσσεται μεγάλη βιοποικιλότητα φυτών, υπάρχουν τουλάχιστον πέντε είδη αυτοφυών ορχιδέων, απο πανίδα, η χελώνα ο λαγός και πλήθος ερπετά και έντομα.

Δυστυχώς όμως η ανθρώπινη δραστηριότητα δεν είναι πάντα πρός το συμφέρον της φύσης.  Γιατί στο καλύτερο φυσικό περιβάλλον στη συγκεκριμένη περιοχή είναι στημένες τεράστιες κεραίες με φωτοβολταικές εγκαταστάσεις, με καταστρεπτικές συνέπειες για το περιβάλλον και το αισθητικό τοπίο.

Επίσης η επέκταση της οικιστικής ανάπτυξης στην ανατολική πλευρά του όρους Μερέντα,ὀπως και η φωτιά πρίν δύο χρόνια ήταν σε βάρος τού υπάρχοντος πευκοδάσους.

                                          Πρέπει να αναφέρουμε οτι γενικώς η ανθρώπινη δραστηριότητα πιέζει τον βιολογικό χώρο του πεύκου, και αν δεν υπάρξει ουσιαστικό ενδιαφέρον και φροντίδα στίς νότιες περιοχές της Ελλάδας, τα δάση με πεύκα όλο και θα μειώνονται και θα ανατρέπεται το οικοσύστημα  αρνητικά των περιοχών.

Τα τελευταία χρόνια τα πεύκα απειλούνται απο τη βαμβακίαση, ασθένεια που προκαλείται απο το κοκκοειδές έντομο Marchalina hellenica. Τό έντομο αυτό ζεί παρασιτικά στον φλοιό του πεύκου και παράγει μελιτώδεις εκκρίσεις. Οι εκκρίσεις αυτές συλλέγονται απο τίς μέλισσες προκειμένου να φτιάξουν πευκόμελο που αποτελεί το 60% της συνολικής παραγωγής μελιού στην Ελλάδα. Αυτή η ασθένεια εμφανίσθηκε και στον Κουβαρά με συνέπεια να ξηραίνονται σταδιακά αρκετά πεύκα.

Vitex agnus castus, Λυγαριά, Καναπίτσα, Βίτεξ ο Αγνός

Ανήκει στην οικογένεια  Verbenaceae

                        Ένας ακόμη θάμνος  με μικρή όμως παρουσία στη περιοχή. Τον  συναντάμε συνήθως σε υγρές  ρεματιές στη περιοχή του Κουβαρά.

                                         Η Λυγαριά απο αρχαιοτάτων χρόνων ήταν γνωστή  για τίς φαρμακευτικές  της ιδιότητες, και ήταν  το ιερό φυτό της θεάς Ηρας.

                                          Στη Σάμο στη σημερινή περιοχή Ηραίον, γεννήθηκε η θεά Ηρα κάτω από μία λυγαριά,και  εκεί χτίσθηκε ο μεγάλος ναός της Ηρας , που μέχρι σήμερα σώζονται τα ερείπια της, στίς όχθες του Ιμβρασου ποταμού. Επίσης οι μοναχοί παλαιότερα  το φυτό αυτό  χρησιμοποιούσαν, για να μειώσουν τίς  επιθυμίες των , και να ζήσουν τα ανθρώπινα χρόνια τους περισσότερο αγνοί.

Την καλοκαιρινή περίοδο άνθισης χρησιμοποιείται από τίς μέλισσες αρκετά, και θεωρείτε μελισσοτροφικό φυτό.

                                     Η λυγαριά  με τους ευλύγιστους βλαστούς, ήταν μαζί με τα καλάμια πρώτο υλικό για την συναρμογή καλαθιών,που χρησιμοποιούνταν στη συλλογή φρούτων και λαχανικών.

                                      Είναι  φυλλοβόλος, πολύ αρωματικός θάμνος που   μπορεί να φθάσει σε ύψος τα τρία μέτρα, και συνολικά παίρνει ωοειδές σχήμα .

Τα φύλλα του ,εξαιτίας των φαρμακευτικών ουσιών που περιέχουν, παλαιότερα  εθεωρείτο στην πρακτική ιατρική, χρήσιμα, και πολύ αρωματικά.

                                     Οι νέοι βλαστοί του είναι χνουδωτοί, και τα φύλλα με αρκετά μακρύ μίσχο, παρουσιάζονται σε σχήμα παλάμης, πράσινου χρώματος.

                              Οι καρποί πολυάριθμοι ,και ανά τέσσερα μικρά σπέρματα, όταν δένει ο καρπός αρχίζουν να πέφτουν τα φυλλώματα.

                              Τα άνθη εμφανίζονται πολλά ανά μήκος του βλαστού, την καλοκαιρινή περίοδο, φουντωτά σε ταξιανθία με βαθύ γαλάζιο χρώμα ή ανοικτό ρόζ, ανάλογα την ποικιλία του θάμνου.

Την λυγαριά αρκετές φορές την χρησιμοποιούμαι και ως καλλωπιστικό φυτό .

Οι φωτογραφίες είναι απο Πόρτο Ράφτη Αττικής.